Zwartmakelaars zijn geen oorzaak, maar het pijnlijke gevolg van falend woonbeleid

Op de gemeenteraad bracht PVDA-fractieleider het probleem van zwartmakelaars onder de aandacht. De zogenaamde "fixers" zijn tussenpersonen die tegen betaling beloven een huurwoning te regelen, maar daarbij volledig buiten het wettelijke kader opereren. Ze vragen vaak hoge sommen geld onder tafel en maken misbruik van woningzoekenden die geen toegang vinden tot de reguliere huurmarkt. "Dit soort praktijken zijn niet de oorzaak van de wooncrisis, maar zijn er een pijnlijk gevolg van", zei Toumi. "Zolang er discriminatie is op de woonmarkt, en zolang de stad geen doorstastend antwoord biedt op de wooncrisis, zolang zullen zwartmakelaars mensen blijven vinden die uit wanhoop grote sommen geld onder tafel neertellen om gewoon een dak boven hun hoofd te krijgen." Lees hieronder haar volledige tussenkomst. 

De voorbije weken kwam een onthutsend onderzoek aan het licht naar buiten over zogenoemde zwartmakelaars of “fixers” op de Antwerpse huurmarkt. Mensen die tegen betaling beloven een huurwoning te regelen, vaak voor honderden tot zelfs duizenden euro’s, en die volledig buiten elk wettelijk kader opereren.

Dit is geen randfenomeen. Het gaat niet om een paar ontspoorde gevallen, maar om een praktijk die volgens getuigen wijdverspreid en genormaliseerd is geraakt. Mensen betalen tot 3.000 euro om überhaupt kans te maken op een woning. Niet voor luxe, niet voor zekerheid, maar simpelweg om niet dakloos te worden.

Dat alleen al zou elk bestuur wakker moeten schudden.

Maar laat ons vooral duidelijk zijn: zwartmakelaars zijn niet de oorzaak van het probleem. Want als ik de reactie van dit bestuur lees, dan zie ik geen besef. Geen besef van jullie eigen falend woonbeleid, want de zwartmakelaars zijn effectief maar een symptoom van dat beleid. Ze krijgen vrij spel omdat de reguliere huurmarkt voor steeds meer Antwerpenaren onbereikbaar is geworden.

Vandaag botsen mensen met een beperkt inkomen, zonder netwerk of zonder “het juiste profiel”, op een muur. Huurprijzen zijn torenhoog, het aanbod is schaars en de concurrentie is genadeloos. Vroeger vonden we dingen zoals een G-wagon kopen of een villa op de Malediven bezitten onbereikbaar en onrealistisch. In 2026 hoort “een dak boven het hoofd in Antwerpen” ook bij dat lijstje onrealistische dingen. En precies in die context stappen fixers naar voren, die misbruik maken van wanhoop en kwetsbaarheid.

Niemand betaalt vrijwillig honderden euro’s onder tafel voor een huurcontract. Dat doet men alleen wanneer alle andere deuren gesloten blijven.

En daarom wil ik expliciet stilstaan bij de rol van het stadsbestuur en in het bijzonder bij de houding van schepen Janssens. Herhaaldelijk heeft hij in deze raad en in de media de wooncrisis in Antwerpen geminimaliseerd. De crisis zou overdreven zijn. Het zou vooral gaan om een moeilijke markt, niet om een structureel probleem.

Maar hoe kunnen jullie vandaag, geconfronteerd met deze verhalen, met deze cijfers en met deze praktijken, blijven volhouden dat de wooncrisis wordt overdreven? Ik denk dat we de cijfers nog eens moeten herhalen, want volgens mij dringt het niet door: 45.000 mensen op een wachtlijst, gemiddelde huurprijs die boven de duizend euro ligt, dat is een stijging van 27% tov de prijzen in 2020.

Wanneer mensen duizenden euro’s moeten betalen aan tussenpersonen om een woning te vinden, dan is dat geen perceptieprobleem. Dat is een systeemfout. Wanneer fixers een parallelle huurmarkt uitbouwen omdat de officiële markt mensen uitsluit, dan is dat geen incident. Dat is het gevolg van jarenlang beleid dat tekortschiet.

De passieve houding van het stadsbestuur tegenover de wooncrisis heeft gevolgen. Zolang men weigert de ernst van de situatie te erkennen, komen er ook geen structurele oplossingen. En zolang die oplossingen uitblijven, worden kwetsbare mensen het slachtoffer van uitbuiting.

Het artikel in de krant toont ook hoe moeilijk het is om zwartmakelaars aan te pakken. Ze opereren via sociale media, via besloten netwerken, zonder papieren spoor. Het Beroepsinstituut van Vastgoedmakelaars geeft zelf aan dat het nauwelijks grip krijgt op deze praktijken, net omdat het geen erkende makelaars zijn. Maar jullie eerste reactie hierop is “We gaan dit aanpakken en we gaan ze beboeten en we gaan die mafiapraktijken stoppen.”, maar lossen jullie hiermee het probleem op? Seham, ons districtsraadslid in Deurne, getuigde hierover in de pers en ik heb haar ook even gebeld natuurlijk. Ze zegt me dat vele van haar vriendinnen met buitenlandse roots beroep doen op die fixers, voor hen is dit niet uit gemak of luiheid omdat ze niet zelf willen zoeken. “Wij zoeken ons moe, maar vinden niks of worden niet aanvaard als kandidaat.” Die fixers zijn de enige manier waarop die mensen een dak boven het hoofd vinden. Zonder die fixers staan deze mensen op straat.

De realiteit vandaag is, dat wanneer je een woning zoekt, dat je moet aantonen dat jij en je partner, als je die hebt, genoeg verdienen, liefst boven 2000€ per persoon. Je moet ook een mooie motivatiebrief schrijven en daarbovenop ook de juiste naam hebben. En als je dan op zo’n bezoek gaat dan sta je daar met 10 à 15 gezinnen met elkaar te concurreren en de makelaar te flateren omdat je toch maar een goede indruk wilt achterlaten. Ik kan hier over meespreken aangezien mijn partner en ik zelf op zoek zijn naar een nieuwe stek en laat me u even vertellen, zelfs als iemand geboren en getogen in Antwerpen, die de Nederlandse taal machtig is, vind zelfs ik het moeilijk om iets te vinden.

Ik stel mij dus wel de vraag, wat doet de stad vandaag concreet voor de mensen die slachtoffer zijn van zulke praktijken? Welke ondersteuning krijgen woningzoekenden die vastlopen op de reguliere markt? Hoe zorgen jullie ervoor dat mensen niet gedwongen worden om zich tot illegale circuits te wenden?

Maar dat is niet het enige want als kers op de verrotte taart heb je ook nog eens de discriminatie op de huurmarkt. Mensen met een migratieachtergrond, mensen in armoede of met een kwetsbaar profiel worden vaker geweigerd, dit is een feit dat met harde cijfers en onderzoeken gestaafd kan worden, daar hoeven we absoluut niet flauw over te doen. Discriminatie en woningnood versterken elkaar. Wie systematisch wordt uitgesloten, belandt sneller in informele en onveilige oplossingen.

Praktijktesten is iets wat Vooruit zichzelf voor op de borst heeft geklopt, maar we zien dus dat als je discriminatie niet actief gaat opsporen en bestrijden, dat er nog ergere praktijken ontstaan.

Vooruit gaat prat op die praktijktesten, maar er hangt niets van gevolgen aan discriminatie, zolang die praktijktesten enkel gebruikt worden om het probleem te peilen zonder er verder iets aan te doen, blijft dat probleem gewoon bestaan

Sensibilisering alleen volstaat niet. Zonder voldoende betaalbare woningen blijft elke antidiscriminatiecampagne hol.

En zo komen we opnieuw bij de kern van het probleem: het structurele tekort aan betaalbare en sociale woningen in Antwerpen. Zolang huurprijzen blijven stijgen zonder rem, zolang het aanbod achterblijft bij de noden, zolang dit bestuur blijft ontkennen dat er een wooncrisis is, zullen zwartmakelaars blijven bestaan.

Daarom herhaal ik de vragen uit deze interpellatie, maar nu met de nodige scherpte.

• Is het stadsbestuur bereid om eindelijk te erkennen dat Antwerpen in een wooncrisis zit?
• Is het bereid om verder te gaan dan symptoombestrijding en echte structurele maatregelen te nemen?
• En is schepen Janssens bereid om zijn passieve houding los te laten en verantwoordelijkheid te nemen voor een beleid dat vandaag duidelijk tekortschiet?

Voor ons is het duidelijk: wonen is een basisrecht. Geen privilege voor wie geld of connecties heeft, maar een recht voor iedereen die in deze stad leeft.

Zolang mensen moeten betalen om überhaupt kans te maken op een dak boven hun hoofd, faalt het beleid. En dat mogen we niet blijven minimaliseren.