Het nieuws dat het Antwerpse stadsbestuur (N-VA & Vooruit) in Antwerpen-Noord mensen preventief zal oppakken (de zogenaamde claimers), stoot op veel verzet. Vanuit de buurtbewoners, de hulpverlening, en zelfs de politievakbonden klonk er kritiek. PVDA-fractieleider Jos D'Haese riep tijdens de gemeenteraad burgemeester Els van Doesburg tot verantwoording. "De burgemeester doet alsof dit een verhaal van hulpverlening is, maar dat is onzin. In de richtlijn van de politie komt het woord "hulp" niet één keer voor. Dit draait gewoon om het wegduwen van problemen uit het straatbeeld. Iemand die dakloos of verslaafd is, help je niet door ze twaalf uur in de cel te gooien." Lees hieronder zijn volledige tussenkomst.
Burgemeester,
Antwerpen-Noord kampt met problemen. Die problemen zijn gekend. Iedereen erkent ze ook: sluikstort, openlijk druggebruik, dealers, dakloze mensen met psychische problemen en alles wat daarbij komt kijken. De buurtbewoners hebben de afgelopen jaren al meerdere keren hun bezorgdheden uitgesproken. We hebben die signalen hier al meerdere keren op de gemeenteraad gebracht.
Antwerpen-Noord heeft gelukkig ook buurtbewoners die mee willen nadenken. Al jaren komen zij zelf met suggesties om die problemen aan te pakken. Van het driepuntenplan van 2060 united tot de concrete voorstellen van de horeca op het De Coninckplein voor een uitbreiding van het straathoekwerk en meer nabije politie. Keer op keer legt het stadsbestuur dat naast zich neer.
Wat de buurt vraagt, is heel concreet. Meer en laagdrempelige hulpverlening. Opnieuw straathoekwerkers in de wijken. Wijkagenten die aanspreekbaar zijn en vertrouwen met de buurt opbouwen.
Maar het stadsbestuur besloot om het tegenovergestelde te doen. De politie gaat iedereen preventief oppakken. Geen uitbreiding van de hulpverlening, daklozenopvang die het volledige jaar open blijft of meer straathoekwerkers, nee. Iedereen oppakken!
Ik heb de nota bij me liggen. Die geeft wel duidelijkheid over de dingen moet ik zeggen.
Ten eerste: dit komt rechtstreeks van het stadsbestuur, het staat er zwart op wit: “Onze burgemeester heeft [...] de opdracht gegeven om de inspanningen rond de claimers op te drijven.”
Ten tweede: het is in strijd met de wet. “Een claimer die wordt aangetroffen en die is opgenomen in de claimer-app moet bestuurlijk gearresteerd worden voor de maximale duur.”
De korpschef verwijst zelf naar de wet op het politieambt, artikel 31. Maar dat zegt dat politieambtenaren “in geval van volstrekte noodzaak kunnen overgaan tot bestuurlijke aanhouding van een persoon die de openbare rust daadwerkelijk verstoort”, of wanneer er “redelijke gronden zijn om te denken dat hij voorbereidingen treft om een misdrijf te plegen dat de openbare rust of de openbare veiligheid ernstig in gevaar brengt.”
Nergens wordt er in die interne nota gedefinieerd waar die volstrekte noodzaak zit, of op welke manier een dakloze man die in een portiek slaapt de openbare rust ernstig verstoord.
Daar is natuurlijk een storm van kritiek op gekomen. Vanuit de buurtbewoners, vanuit de hulpverlening, de Liga voor de Mensenrechten, de pers,... Iedereen ziet dat je dakloosheid, verslaving of psychische problemen niet oplost door mensen zomaar even twaalf uur in een cel te gooien.
De burgemeester zag zich dan ook genoodzaakt om haar beleid te verdedigen. En wat zei u dan, mevrouw de burgemeester? Dat dit een manier is om mensen naar hulpverlening te begeleiden.
Ik weet niet of u dat zelf gelooft. Praat met eender welke hulpverlener in 2060 en die zal u zeggen dat het zo niet werkt. Sterker nog, deze aanpak bemoeilijkt de hulpverlening. Deze maatregel is totaal contraproductief op dat vlak. We horen vanuit verschillende organisaties die actief zijn in de wijk dat mensen die hulp nodig hebben wegblijven sinds de nieuwe aanpak van de politie. Mensen zijn bang dat ze zullen worden opgepakt. Trajecten die goed liepen, worden daardoor nu belemmerd. Mensen komen niet meer opdagen voor afspraken met hun hulpverlener. Sterker nog, sommige mensen worden gearresteerd terwijl ze op weg zijn naar de hulpverlening.
Dat deze richtlijn dus zou dienen om mensen naar hulp te begeleiden, dat gelooft niemand. Als je de nota er op naleest is dat trouwens ook duidelijk. Ik heb eens gezocht hoe vaak het woord “hulpverlening” voorkomt op die drie pagina’s. Nul keer.
Er wordt met geen woord over hulpverlening gerept.
Het echte motief is zonneklaar, het staat er zwart op wit: verminderen van de zichtbare overlast. Herstellen van het straatbeeld. U wilt mensen niet helpen, u wilt vooral dat u er niet op moet kijken. Of je nu dakloos bent, met verslaving kampt of psychische problemen hebt, maakt allemaal niet uit, maar doe het ergens anders. Dat is waar deze richtlijn in de fond om draait.
Dat er een golf van kritiek op dit plan kwam, was dus meer dan terecht. Ook de politievakbonden spraken zich tegen het plan uit. ACOD verwoordde het zo: “Als aanvaard wordt dat mensen op basis van bepaalde stigma’s van de straat geplukt worden en opgesloten worden, komen we op een hellend vlak terecht. Het doet bovendien denken aan wat de politie in Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog deed. Dat was destijds ook een ‘wettige’ maatregel van de bestuurlijke overheid.”
Dat is de nagel op de kop hé burgemeester. Want het is een hellend vlak waar we ons op bevinden. Dat is al een hele tijd gaande. Die trend is al een hele tijd gaande. We hebben het gezien bij de bomenkap in Deurne-Zuid, waarbij de politie vreedzame demonstranten uit elkaar dreef omdat ze opkwamen voor het groen in hun buurt. Tijdens de Palestina-acties, bij de actie van het sociaal middenveld in december vorig jaar, en ga zo maar door. In opdracht van dit stadsbestuur gaat de politie steeds verder. Elke keer wordt het wettelijk kader een stukje verder opgerekt. Waar gaat dit eindigen? Wie zegt er dat deze richtlijn niet kan worden uitgebreid in de toekomst? Dat ook betogen binnenkort wordt aanzien als ernstige overlast?
Ik ben blij dat de socialistische vakbond een principieel standpunt inneemt tegen deze richtlijn. Want van de zogenaamd socialistische partij in dit stadsbestuur zal het niet komen. In heel dit debat was het de afgelopen weken oorverdovend stil bij Vooruit. Ik was dus blij toen ik zag dat mevrouw Sheck en meneer Segers vanavond zouden aansluiten. Tot ik de inhoud van uw interpellatie zag.
Terwijl de burgemeester steeds verder gaat in haar repressie, terwijl de democratie hier wordt uitgehold en de Antwerpse politie mensen van straat zou kunnen plukken zonder dat ze iets misdaan hebben, stelt Vooruit de vraag: is er wel voldoende celcapaciteit?
Dat is wat Vooruit ongerust maakt. Niet het feit dat mensen zonder aanleiding kunnen worden opgepakt, niet de steeds meer autoritaire koers die er gevaren wordt, niet het principiële van de zaak, maar de praktische problemen die die aanpak met zich meebrengt.
Uiteindelijk hebben de vakbonden bij de politie zelfs met een staking gedreigd. Dat was uiteindelijk toch de druppel waardoor het stadsbestuur gas moest terugnemen. De korpschef stuurde een zogenaamde verduidelijking rond, die eigenlijk een aanpassing is. Dat is in de eerste plaats de verdienste van iedereen die zich heeft verzet tegen dit plan; van buurtbewoners tot hulpverleners, het middenveld en de vakbonden.
Maar het blijft onduidelijk wat dit in de praktijk zal geven. We hebben die interne brief opgevraagd, maar we zullen die wel niet krijgen. Elke keer als we interne documenten van de politie opvragen stoten we op een njet van het stadsbestuur. Maar de richtlijn wordt nog steeds toegepast. Alleen moet er nu sprake zijn van “ernstige en concrete aanwijzingen zijn dat een persoon zich voorbereidt om een overlast te plegen.” Dat blijft allemaal zeer vaag en de vraag blijft of dit wettelijk onderbouwd is. Wat wel duidelijk is, is dat de vertrouwensband met de mensen in Antwerpen-Noord, en zeker met mensen die in de eerste plaats hulp nodig hebben, ernstig geschaad is.
Maar het stadsbestuur besloot om er nog een schepje bovenop te doen.
Twee weken geleden kwamen een kleine tweehonderd Antwerpenaren op straat om zich te verzetten tegen de preventieve arrestaties. Ze verzamelden op het De Coninckplein om vreedzaam te betogen tegen het beleid van dit stadsbestuur.
Tweehonderd mensen voerden vreedzaam actie tegen het feit dat de politie mensen oppakt zonder reden. Waarna de politie hen begon op te pakken zonder reden.
Het waren echt hallucinante beelden mevrouw de burgemeester. Een buurt die staat te protesteren met bordjes en leuzen. Getuigenissen van hulpverleners en zogenaamde claimers. Vreedzaam, niets aan de hand. Het leek meer op een buurtfeest, met mensen die tijdens de actie op de terrassen van de Kiebooms en de Beautiful Planet een pintje aan het drinken waren.
De politie had de actie kunnen gedogen. Als ze een half uurtje langer gewacht hadden, waren de actievoerders waarschijnlijk vanzelf uit elkaar gegaan.
Maar de politie had orders vanuit het stadsbestuur gekregen. Dus werd er hardhandig ingegrepen. Mensen werden uit de menigte gesleurd, geslagen, op de grond gegooid. Een jonge gast krijgt een vuistslag van een agent. Je ziet hem op de beelden op de grond gepind worden door een agent, met de knie in de nek. Vier keer wordt er met een matrak op die jongen zijn gezicht geslagen. Tot bloedens toe. Uiteindelijk wordt die agent door een collega gewezen op de plas bloed die zich aan het vormen is en besluit hij dan toch om de knie van die jongen zijn rug te halen. Samen met enkele andere mensen wordt hij door gemaskerde agenten in burger weggedragen. Uiteindelijk is hij naar het ziekenhuis gebracht, samen met een andere actievoerder. Een buurtbewoonster die de agenten filmde terwijl ze die bloedende jongen wegsleurden, werd gearresteerd, net als een andere vreedzame actievoerder.
Over een hellend vlak gesproken. In welke gezonde democratie is het normaal dat vreedzame betogers tot bloedens toe worden geslagen gewoon voor het simpele feit dat ze hun mening uiten over het beleid?
Waarom was dat in godsnaam nodig? Er was 0,0 risico. Verschillende mensen van onze fractie waren daar aanwezig. Die actie was volledig vreedzaam. Het enige geweld kwam van de politie.
Ik lees dan in de krant dat de woordvoerder van PZA het heeft over een "ernstige verstoring van de openbare orde.” Ik ben wel benieuwd waarop dat gebaseerd is. Actievoerders die op een plein staan met wat bordjes en leuzen scanderen, kan je moeilijk een ernstige verstoring noemen. De verantwoordelijkheid voor een ernstige verstoring van de openbare orde die avond ligt volledig bij het stadsbestuur.