Project One: investeer ons geld niet in schaliegas, maar in duurzame chemie

De PVDA vraagt de Vlaamse regering om geen subsidies te verstrekken aan ‘Project One’, de investering van Ineos in de Antwerpse haven waarmee het bedrijf schaliegas wil verwerken tot chemische producten. Volgens de linkse partij kunnen die middelen beter ingezet worden om een publiek kenniscentrum op te zetten dat de omslag naar een duurzame chemische industrie kan versnellen. Ook op het vlak van de loon- en arbeidsvoorwaarden en de economische haalbaarheid van ‘Project One’ stelt de PVDA zich ernstige vragen.

‘Project One’, de nieuwe investering van Ineos in de Antwerpse haven, is de laatste maanden niet uit de actualiteit te slaan. De Britse chemiereus wil in het noorden van de haven een ethaan kraker en een PDH-unit bouwen om ethyleen en propyleen te produceren. ‘Superefficiënt’ en ‘duurzaam’ volgens Ineos, een gigantische bron van broeikasgassen en wegwerpplastics volgens tegenstanders. En dus volgen de terreinbezettingen, opinies, acties en politieke debatten elkaar in een sneltempo op en werd de vergunning die door de Vlaamse regering werd toegekend al snel weer geschorst. Hoe moet het nu verder?

De PVDA kiest voor een toekomstgerichte ontwikkeling van de haven van Antwerpen: ecologisch en sociaal. Voor de omslag naar een duurzame samenleving is de industrie in de Antwerpse haven een enorme troef. Door nu in te zetten op groene technologieën en op zoek te gaan naar alternatieven voor aardolie als grondstof kan de Antwerpse chemie een wereldwijde voortrekker worden en de impact op ons klimaat en het milieu drastisch beperken. Zo verzekeren we de tewerkstelling in de haven voor de rest van de eeuw. De PVDA pleit dan ook voluit voor nieuwe investeringen in het industriële weefsel van de Antwerpse haven.

Ecologiesteun voor schaliegas?

Het is wel essentieel dat nieuwe investeringen zich inschrijven in de omslag naar een duurzame omschakeling van de haven. Dat is niet alleen van groot belang voor onze planeet, maar ook om te verzekeren dat de jobs die gecreëerd worden een toekomst hebben. En dat is niet het geval voor de investeringen die Ineos aankondigt voor haar ‘Project One’. Die draaien immers op basis van bijproducten van de winning van schaliegas, dat Ineos gebruikt omwille van haar lage kostprijs. Maar schaliegas is een van de meest vervuilende fossiele brandstoffen, waarvan de winning een verwoestend effect heeft op zowel natuur als lokale bewoners.

Propyleen en ethyleen, de producten die door ‘Project One’ gemaakt zou worden, worden vooral gebruikt als basis van wegwerpplastics. Het zijn stoffen die nu al op grote schaal in de Antwerpse chemie geproduceerd worden. Op wereldvlak lag de productie in 2019 zelfs 39 miljoen ton hoger dan de vraag. Toch staat Ineos niet alleen om nog meer capaciteit te bouwen: wereldwijd wordt er maar liefst 80 miljoen ton bijkomend productievermogen voorzien. ‘Project One’ zal dus minstens voor een deel bestaande capaciteit - en dus jobs - vervangen. De investering van Ineos is dus alles behalve wat onze haven nodig heeft om zich voor te bereiden op de toekomst.

Toch rolt de Vlaamse regering de rode loper uit voor Project One met maar liefst 16 miljoen euro aan directe subsidies, waaronder - hou je vast - 2 miljoen euro ecologiesteun. Publiek geld dus, dat normaal gaat naar duurzame projecten, voor het verwerken van een van de meest vervuilende grondstoffen. In totaal gaat het over meer geld dan de Vlaamse regering samen met de Europese Unie en de stad Antwerpen investeert in BlueChem, de ‘incubator’ die bedrijven vooruit moet helpen met duurzame ontwikkelingen in chemiebedrijven.

Slechte reputatie over sociale rechten

Minstens even belangrijk als de duurzame toekomst van de haven, is voor de PVDA de garantie dat in nieuwe fabrieken goede sociale voorwaarden gehanteerd zullen worden. Maar ook daarvoor is Ineos niet bepaald een sterkhouder. Het bedrijf heeft een slechte reputatie op het vlak van arbeidsrechten en veiligheid op het werk. Jim Ratcliffe, de CEO van Ineos, staat bekend om zijn vijandige houding ten opzichte van vakbonden.

De PVDA stelt zich ook vragen bij de economische haalbaarheid van ‘Project One’. Ineos kampt met hoge schulden en een slechte rating op de internationale financiële markten. Werken met de goedkoopste - en dus vervuilende - grondstoffen, slechte arbeidsvoorwaarden en royale overheidssteun houdt het bedrijf recht. De PVDA vraagt harde garanties dat jobs bij nieuwe investeringen in de haven de geldende loon- en arbeidsvoorwaarden toegekend krijgen.

Regering en stadsbestuur plat op de buik

Er zijn dus heel wat sociale en ecologische vraagtekens te plaatsen bij ‘Project One’. Toch gaan politici uit zowel de Vlaamse regering als het Antwerps stadsbestuur plat op de buik voor CEO van Ineos Jim Ratcliffe, de rijkste man van het Verenigd Koninkrijk. Naast de belofte van miljoenen subsidies werd ook een ‘memorandum of understanding’ getekend, waarvan de inhoud angstvallig geheim wordt gehouden.


Ineos, Haven van Antwerpen, Antwerps stadsbestuur en Vlaamse regering ondertekenen het geheime ‘memorandum of understanding’ over de investeringen in ‘Project One’.

Vlaams minister Zuhal Demir gaf bovendien groen licht voor de salamitactiek waarmee Ineos een vergunning voor haar installatie wil verkrijgen. Het bedrijf diende een aparte aanvraag in voor het ‘bouwrijp’ maken van haar terreinen, zonder een woord te lossen over de impact van de fabrieken die er op gebouwd zouden worden. Demir werd ondertussen teruggefloten door Raad voor Vergunningsbetwistingen, die stelde dat de aanvraag van Ineos ‘geen voldoende globale beoordeling bevat van de milieueffecten die het totaalproject kan veroorzaken’.

Investeer in publiek kenniscentrum voor duurzame chemie

De PVDA vindt het not done om miljoenen belastinggeld over de balk te gooien voor investeringen in vervuilende technologieën die bovendien voor minstens een deel bestaande banen zullen verdringen. De linkse partij stelt voor om in de plaats daarvan te investeren in een publiek kenniscentrum voor de ontwikkeling van duurzame chemische processen en productietechnieken.

Met 16 miljoen euro kan je een vooruitstrevende R&D-faciliteit neerzetten in het Antwerpse havengebied, om midden in een van de grootste chemische clusters van de wereld het onderzoek en de ontwikkeling van duurzame technieken te versnellen. Zo’n kenniscentrum werkt complementair met BlueChem, waar bedrijven vandaag al ondersteund worden om nieuwe technieken te commercialiseren. Met onderzoek in publieke handen, in samenwerking met de verschillende universiteiten in ons land, kan de ontwikkeling van een duurzame chemie met jobs voor de toekomst in een stroomversnelling komen.

Doe je mee?