[Opinie] “Referentieadres ?” – Not in my backyard!

Stel, je bent diplomaat, zeeman op de internationale vaart, vrijwilliger van Artsen Zonder Grenzen in Zuid Amerika. Je bent zelden in België. Huur je dan een duur appartement waar je nooit komt ? Natuurlijk niet. De wet voorziet in een oplossing, het referentieadres. Je behoudt als Belg je Rijksregisternummer en al je rechten. Je briefwisseling en je contacten verlopen via zo’n verwijzend adres bij een rechtspersoon, een vriend, een familielid. Alles in orde en makkelijk.   Stel, je bent arm, dakloos en zwervend. Je bent “ambtelijk geschrapt” uit het bevolkingsregister van de laatste Gemeente waar je woonde. Je leeft op straat en bestaat officieel nog amper. Alleen je Rijksregisternummer biedt enige houvast. Bank, uitkering, mutualiteit, verkiezingsoproep, briefwisseling van familie, niets bereikt je nog. Wat nu ? Ook hier brengt de wet op het referentieadres een oplossing. Bij het OCMW of bij een privé persoon. Soms…

Anja en Koen. Toen was het buiten nog niet zo koud, maar leef je vandaag eens in in de wereld van de daklozen...

Zoals in de Middeleeuwen...

Wanneer de Burgerlijke Stand en de Burgemeester en het Schepencollege er geen zin in hebben, dan wordt het referentieadres totaal willekeurig en onwettelijk geweigerd. Dan gaan de stadspoorten dicht voor ongewenste elementen. Zoals in de Middeleeuwen, toen Joden, prostituees, gekken, melaatsen en zwervers geweerd werden en ter herkenning kleurrijke hoedjes moesten dragen. In Antwerpen en andere Belgische gemeenten is herkenningskledij niet verplicht, maar weigert men wél mensen die niet aan de geldende duistere “normen en waarden” beantwoorden hun recht op een referentieadres te erkennen. Wat grote gevolgen heeft voor de mensen in kwestie. Ze geraken bijvoorbeeld niet aan een van de te weinige sociale woningen die voorbehouden moeten zijn aan daklozen. Hun reïntegratie in de maatschappij wordt door de Burgerlijke Stand verhinderd.

Stel, je heet Anja Hermans, bent 27 jaar en verbleef meer dan vier jaar in de gevangenis en psychiatrische instellingen. Je bent in Vlaanderen “wereldberoemd” als “terrorist” die in naam van het Animal Liberation Front (ALF) vleesverwerkende bedrijven in brand stak. Je leven werd te boek gesteld in “Kleine vonk. Groot vuur” (Van Halewyck). En je doet het goed. Je diploma van opvoedster komt er aan, je stage in een kinderboerderij verloopt perfect, je hebt vrienden en de toekomst lonkt. Of toch niet? Er zijn een paar probleempjes…

Vooreerst is Anja Hermans na haar vrijlating uit de vrouwengevangenis van Brugge al meer dan een jaar dakloos. Wérkelijk dakloos, zoals zoveel ex-gevangenen die aan hun lot worden overgelaten en via kleine vergrijpen in de winter liever in de cel belanden, dan in de goot te slapen. Anja wil niet terug naar een cel. En nog minder naar de goot. Ze wil haar leven opbouwen. Ze heeft niets aan een bestaand referentieadres bij het OCMW van Hove, waar haar ouders wonen. Een referentieadres dat trouwens haar dakloosheid bewijst, alhoewel de stadsadvocaat dit en andere bewijzen niet aanvaard. Hove is een villagemeente zonder beleid inzake sociale huisvesting. Daarenboven studeert Anja in Antwerpen, doet ze er haar stage en heeft ze er haar vriendenkring. Logische conclusie, Anja vraagt bij de Burgerlijke Stand van het District Antwerpen heel eenvoudig een referentieadres bij ondergetekende, voorzitter van het “Daklozen Aktie Komitee” (DAK), op de maatschappelijke zetel van het DAK. Daarenboven, zou je zeggen, heeft een Belgische burger – ook een dakloze ex-gevangene - het recht zijn/haar woonplaats zélf te kiezen, zonder hinder vanwege de overheid. Bestaat er in dit land geen vrijheid van personenverkeer en vestiging, zoals in heel Europa?

Naar de rechter dan maar

Deze Burgerlijke Stand zag in augustus twee, liefst met pek en veren bedekt uit deze bruisende Stad te verwijderen, elementen voor loket nummer zoveel staan, raakte lichtjes in de war en weigerde twee keer Anja in te schrijven. Met niets ter zake doende argumenten die tevens onwettelijk zijn. Ondergetekende wijst op twee merkwaardige aspecten: ten eerste schreef hij samen met franstaligen tien jaar geleden op het kabinet van toenmalig Staatssecretaris Jan Peeters (SP.a.) mee de wettekst. Ten tweede staat vandaag zijn naam vermeld op een Antwerpse gids voor daklozen, betaald en nog altijd verdeeld door het OCMW, met de correcte informatie inzake het referentieadres. Gevolg? Noppes, Kafka is springlevend aan de Schelde. En in andere Gemeenten. Anja Hermans moet “bewijzen “ dat ze dakloos is (in Hove heeft ze dus als dakloze een referentieadres!) en liefst aftakelen tot het niveau van de goot om dan “liefdevol” omarmd te worden door de OCMW-weldoeners van hun “Daklozen CEL”. Van de ene cel in de andere.

Wat doe je dan? Je trekt naar de rechtbank, verdorie. Je gooit géén brandbom achter de loketten van de Burgerlijke Stand, maar vraagt een sociaal geëngageerde en goede advocaat - Frans Smeets. Tevens raadsman van de vzw “Trekt uw Plant(t)”, die legalisering van marihuana wil afdwingen via een principieel geding, dat in januari voor het Hof van Beroep voorkomt. Je daagt Stad en Burgerlijke Stand met een kortgeding voor de rechter. Een “kort”-geding dat nu al vier maanden aansleept. En de winter is ook voor Anja aangebroken.

Namens de Stad maakt advocaat Christophe Coen er zijn werk van en vraagt keer op keer uitstel. Het wordt duidelijk dat het hier om een zeer fundamentele zaak gaat en alle mogelijke en onmogelijke wettelijke argumenten worden uit de kast gehaald en beantwoord door onze advocaat. Juridisch boeiend, voor Anja Hermans en veel andere ongewenste “marginalen” die toch maar “overlast” veroorzaken, een tergende strijd in koude dagen.

Van “tergend” gesproken…De “stadsadvocaat”, Christophe Coen, is in zijn gat gebeten wegens de dwangsom van 1000 € per dag dat dit referentieadres niet toegekend wordt, die door “eiseres” gevraagd werd. Hij is nog meer in zijn gat gebeten omdat “eiseres” meent dat de “gedaagde” (Stad en Burgerlijke Stand) “slechts wetconform zal handelen als hij daar door de commissaris van de Minister binnen enkele maanden toe zal gedwongen worden…”. En dat deze gedaagde (de Stad) hier “een kwalijke traditie achter de rug zou hebben…”. Klopt, deze Burgerlijke Stand en C° hebben een “kwalijke traditie” en weigeren niet voor de eerste keer op arbitraire gronden het referentieadres aan daklozen. Wees zeker, Anja Hermans en andere betrokkenen, waarbij het “Daklozen Aktie Komitee” (DAK) gaan tot het bot. Met de steun van Vlaamse, Brusselse en Waalse armenorganisaties.

“Haar strafrechtelijk verleden!"

Maar nu de clou, hou je vast…De “stadsadvocaat” laat in zijn eerste “Besluiten” weten: “Dat het eiseres zeker niet tot eer strekt zulke gratuite opmerkingen te formuleren lastens concluant (= gedaagde) rekening houdend met haar eigen strafrechtelijk verleden…”

Hier komt de politieke aap uit de mouw en stelt de “stadsadvocaat” helder waar over het “ten gronde”, gaat. Arme, sociaal uitgesloten mensen zijn niet welkom in deze “propere Stad” van Burgemeester Janssens. Ze worden buiten “de poorten” gehouden. Zeker als het om iemand als Anja Hermans gaat, die haar straf uitzat maar geen kans mag krijgen met een propere lei een nieuw leven te leiden. Zij is niet de enige die aldus discriminerend behandeld wordt. Wie men hun “strafrechtelijk verleden” blijft inpeperen. Die door de overheid in naam van de “brave burger” belet worden een autonoom, gezond leven op te bouwen. Die aldus terug in de criminaliteit geduwd worden.

Het “kort”-geding dat al vier maanden door de “stadsadvocaat” steeds uitgesteld raakte, komt nu eindelijk “ten gronde” voor bij de kortgedingrechter, op donderdag 13 december om 11u30, in het nieuwe Justitiepaleis te Antwerpen. De uitspraak kan “Jurisprudentie” inhouden voor heel België. Hoe dan ook, “we gaan door met de strijd!”. We houden je op de hoogte…

Koen Calliauw.