Erasmus en Stuivenberg | Woord en wederwoord…

Monica De Coninck op de raadscommissie district Deurne van 21 januari over de ziekenhuizen Erasmus - Stuivenberg

Drie belangwekkende nieuwtjes, één goede en twee zorgwekkende

• Monica De Coninck: “Ik weet nog niet welke diensten we op Erasmus zullen behouden?”

Wat aanvankelijk gepland was in het Zorgstrategisch Plan van 2004 als een volledige sluiting van beide ziekenhuizen met delocalisatie naar een nieuw groot ziekenhuis, wordt nu een ontmanteling als acute ziekenhuizen met de mogelijkheid van behoud van bepaalde diensten. Dat toont vooreerst aan dat strijd loont. ZNA is gedeeltelijk op haar stappen moeten terugkomen. Ten tweede geeft dit ook de mogelijkheid dat zoveel te meer we de druk kunnen opdrijven, zoveel te meer diensten en basishospitalistiezorg we kunnen behouden op de campus Erasmus.

• Monica De Coninck bevestigt de voorziene drastische beddeninkrimping.

Op p.35 schrijft het Zorgstrategisch Plan (ZSP) letterlijk en in het vet ‘een betekenisvolle afbouw van de bedden’. Op p. 48 staat ik dat men de huidige 526 C&D bedden wil verminderen naar 360, 30% beddenafbouw. De Coninck vergoeilijkt beddeninkrimping door te stellen dat de ligtijden steeds maar korter worden. Maar zij vergeet dat er nu al regelmatig een tekort aan acute bedden is. In geval van bijvoorbeeld een griepepidemie zijn er geen buffers meer. Dat konden we twee weken geleden nog ondervinden, toen bij een opflakkering van het aantal luchtweginfecties alle bedden van alle ziekenhuizen in het Antwerpse vol lagen. Bovendien wordt meer en meer een deel van het huidige beddenbestand gebruikt voor internationaal medisch toerisme.

• Monica De Coninck: “Dat Middelares zou weggaan, daar weet ik niets van. (…)Zij zijn niet verplicht om ons dat te laten weten.”

Het is zorgwekkend dat Monica De Coninck niets weet van het Zorgstrategisch Plan van Middelares. Het ZSP van Erasmus en Stuivenberg schrijft op p.57. ‘Bij de nieuwbouw op Leien Noord zal de populatie van Deurne en Borgerhout wellicht verschuiven, maar dit wordt gecompenseerd door nieuwe patiënten van op het Eilandje, Antwerpen Noord en Linkeroever.’ Waar moeten dan de mensen van Deurne naar toe om een sociaal ziekenhuis te vinden in de buurt? Naar Middelares, maar dat is te duur, dat is te klein om dat op te vangen en dat verhuist zelf binnen enkele jaren naar Wijnegemschoppingscentrum. Heel de ZNA planning houdt dus geen rekening met een geplande verhuis van Middelares naar Wijnegemshoppingcentrum. Zo staan we voor erg ingrijpende veranderingen met het verdwijnen van ziekenhuiszorg uit de regio.

Het is noodzakelijk dat daarin klaarheid wordt geschapen en de verschillende verantwoordelijken, de verantwoordelijke overheden en de actoren op het terrein gehoord worden. Daarom pleit ik voor het behoud van het voorstel van een gemeenschappelijke raadscommissie met Borgerhout, waarop ook de directie van Middelares ziekenhuis én een vertegenwoordiger van Vlaams minister Steven Van Ackere, bevoegd voor de Zorgstrategische plannen, gevraagd worden om de toekomst van de ziekenhuiszorg in de regio vanuit beide Zorgstrategische Plannen te komen toelichten. Naast een vertegenwoordiger van de huisartsenkring, het ZNA management en de hoofdgeneesheer interne geneeskunde van Erasmusziekenhuis. Dr. Fierens is al meer dan 30 jaar werkzaam in dit ziekenhuis, het langste van alle ziekenhuisgeneesheren en kan de evoluties en behoeftes aan basishospitalisatiezorg vanop de vloer het beste inschatten. 

Standpunten van Monica De Coninck op de raadscommissie van 21 januari en mijn antwoord daarop.
 

“Het wordt een selffulfilling prophecy, we verliezen patiënten omdat ze denken dat Erasmus al dicht is. De cijfers tonen aan dat er een terugloop is”

De vraag is wie daarvoor verantwoordelijk is. Degene die plannen maakt om ziekenhuizen te ontmantelen? Of degene die dit bekend maakt? Het is hemeltergend dat er in alle stilte plannen worden gemaakt om ziekenhuizen af te bouwen en zelfs te sluiten en dat degene die deze plannen openbaar maakt, verantwoordelijk zou zijn voor de sluiting. Dat is de wereld op zijn kop. Maar desondanks is er volgens de voor ons laatst beschikbare cijfers (2004) een groei van vele activiteiten niettegenstaande sinds 2002 het gerucht van sluitingsdreiging over Sint-Erasmus hangt. Die groei weerspiegelt eens te meer de nood aan dit sociale ziekenhuis dicht bij de mensen.

Voor 2004 was de groei als volgt:

• Groei polikliniek: 2003 -> 2004 Erasmus: +4.9%. > 100.000 raadplegingen per jaar (Stuivenberg: > 130.000 = groei + 2,4%) (ZSP p.10)
• Groei operaties: 2003 -> 2004 Erasmus: +19,0% > 4500 operaties per jaar (Stuivenberg: > 7000 = groei + 8,7%) (ZSP p.12)
• Groei materniteit: 1998-> 2003 Erasmus: + 20%. > 1000 bevallingen per jaar( ZSP p.12)
• Groei dagopnames: 2003 -> 2004: Erasmus: 3772 ->4875 = +29% (ZSP p.17)

“Al die investeringen die we nu pas in Erasmus hebben uitgevoerd, waarom zouden we die doen als we willen sluiten?”

-         Hoge Beuken in Hoboken had net voor de ontmanteling als acuut ziekenhuis nog de inkomhal, het mortuarium en de keuken voor 1 miljoen euro vernieuwd. Toch werd het als acuut beddenhuis gesloten. Het mortuarium werd verhuurd aan een privé begrafenisonderneming, de keuken aan privé-cateringsbedrijf en de operatiezalen aan een privé-chirurg plastische chirurgie uit Nederland, die zijn patiënten na de ingreep op hotel liet verblijven.

-         Enkele miljoenen euro’s van ons belastingsgeld werd recent nog in Erasmus en Stuivenberg geïnvesteerd. De nieuwe operatiezalen, pas verbouwde afdeling intensieve zorgen, nieuwe daghospitaal, vernieuwde polikliniek en kraamafdeling gaan bij ontmanteling of afbouw tot bijvoorbeeld een dagziekenhuis allemaal verloren. Kostprijs 6 miljoen euro voor Erasmus alleen al.

“Mogen wij niet meer nadenken in het kader van het zorgstrategisch plan?”

-         Het Zorgstrategisch Plan (ZSP) is veel meer dan een oefening in nadenken. De beslissingen staan zwart op wit op papier en zijn reeds goedgekeurd door de Vlaamse overheid. De belangrijkste obstakels om het uit te voeren zijn het feit dat het VIP fonds van de Vlaamse regering, dat moet instaan voor de subsidiëring van het nieuwe gebouw, pas in 2012 geld ter beschikking kan hebben én de moeilijkheden die ZNA ondervindt in de onderhandelingen met de NMBS, die probeert zoveel mogelijk geld te krijgen voor haar grond op Spoor Noord te bedingen.

-         Het ZSP plan geeft wel een overvloed aan cijfermateriaal én argumenten waarom Erasmus en Stuivenberg als sociale ziekenhuizen dicht bij de mensen nodig zijn. Het plan toont aan dat het hier gaat om performante ziekenhuizen. Maar de conclusies van dit plan tot sluiting en delocalisatie staan hierop haaks.

“De Vlaamse overheid verplicht ons om de twee acute ziekenhuizen die zo dicht bij mekaar liggen, bijeen te brengen op één site”

-         Waar staat dat geschreven, die verplichting? En met welke argumentatie? De Vlaamse Overheid eist een ZSP als voorwaarde voor 40% subsidiëring vanuit het VIPA voor of nieuwbouw of renovatie.

“De ligduur daalt, er is een toename van dagziekenhuizen en polyklinieken en een nood aan hotelfunctie. Psychiatrische en geriatrische bedden die minder opbrengen, maar ZNA toch opneemt omwille van haar sociale missie.”

-         Dat zijn eigenlijk argumenten temeer voor het behoud van basishospitalisatiezorg op Erasmus. Basiszorg omvat de huidige C (chirurgie) en D (interne geneeskunde) bedden, intensieve zorgen, materniteit en geriatrie/revalidatie. Wij hoeven geen high tech zorg op Erasmus, geen zware chirurgie, wél basishospitalisatiezorg.

“Er is de piste van een derde acuut ziekenhuis, waar zware chirurgie kan gebeuren. Gaan we daarom Erasmus sluiten? Een bepaalde dienstverlening blijft bestaan. Om sociale redenen, maar ook om financiële redenen: om door te verwijzen naar het andere ziekenhuis. Anders hebben we teveel verliezen. (…) Wat er precies zal kunnen overblijven aan diensten in Erasmus, kan ik niet zeggen.”

• Op dit punt is er een duidelijke koerswijziging gekomen sinds het ZSP van 2004, waarin de totale sluiting van Erasmus als plan zwart op wit op papier voorzien was. Strijd loont? Die koerswijziging werd al medegedeeld in twee artikels in de GVA met interviews met Bruno Holthof en Mimi Lamote in september en in oktober en verder gecommuniceerd naar de huisartsen. Zie het ZNA nieuwsblad voor de huisartsen Praxis van oktober 2007: ‘ZNA Sint-Erasmus blijft ‘acuut ziekenhuis’ voor regio Deurne-Borgerhout.’ http://www.zna.be/Nav%201/Publicaties/nieuwsbrieven/Praxis/Praxis%20%2007.pdf

• Hier is er nog een duidelijke marge voor de strijd. Dat wordt een belangrijke uitdaging: de druk opvoeren om zoveel mogelijk basishospitalisatiezorg op de Erasmus site te behouden.

-         Erasmus mag niet uitgekleed worden tot louter een dagziekenhuis. Vooreerst dekt een dagziekenhuis nog steeds maar een klein deel van de hospitalisatiezorg. Tweedes is het niet zeker of een dagziekenhuis gaat blijven bestaan, zonder een beddenhuis in de backing.

-         Hoe dan ook zal in geval van schulden of tekorten bij de bouw en uitbating van het nieuwe ziekenhuis de grond van Erasmus als eerste patrimonium verkocht worden. Dat is de logica zelf gezien die grond door haar strategisch ligging goud waard is. Doordat ZNA voor de grond die men op het oog heeft op Spoor Noord, veel meer aan de NMBS zal moeten betalen dan oorspronkelijk gebudgetteerd, zullen schulden al een feit zijn. De moeilijke onderhandelingen met de NMBS, die er natuurlijk alles aan zal doen om een zo hoog mogelijke prijs te bedingen, is wellicht de belangrijkste oorzaak van vertraging in het uitvoeren van de planning.

“Als je een zware operatie moet ondergaan kun je dan geen 5 km rijden daarvoor?”

-         Opnieuw het gaat hier niet om zware operaties of high tech verzorging waarvoor Erasmus zou moeten blijven, wel omwille van de noodzaak tot basiszorg dicht bij de mensen. Basiszorg is mensenwerk. Basiszorg vereist kleinschaligheid, zorg op maat. Het is uit een studie van het adviesbureau Ronald Berger in Nederland gebleken dat ziekenhuizen met 200 à 250 bedden voor basishospitalisatiezorg het meest performant zijn. Dat past nu juist bij Erasmus.

-         5 km (10 km naar Spoor Noord) in grootstedelijk gebied maakt wel degelijk een groot verschil. Het bemoeilijkt de bereikbaarheid voor de patiënt, voor bezoek en voor de huisarts. Het is bijvoorbeeld uitgesloten dat de huisarts daar op bezoek gaat of hij verliest heel zijn ochtend door een bezoek aan één patiënt.

“De grote concerns van groepen die ziekenhuizen willen overnemen, zoals je dat in Duitsland ziet, dat moeten we juist vermijden”

-         Het medisch toerisme van www.healthcarebelgium.be waar ZNA in stapt is nu precies het paard van Troje van de commercialisering binnen halen.

-         Topzakenvrouw Mimi Lamote, gekend voor haar herstructureringen van C&A, is in ZNA binnengehaald om de ontmanteling en delocalisatie van Erasmus en Stuivenberg in goede banen te leiden. Zij zegt in de GVA dat de Duitse ziekenhuisgroep Vivantes in Berlijn haar grote voorbeeld is. Deze groep wordt meer en meer geprivatiseerd en draait momenteel op commerciële leest. Volker Gernhardt, voorzitter van de ondernemingsraad van Vivantes, geeft in 2004 ontslag. Zijn verantwoording luidt:“Reeds lang staat de patiënt niet meer in het middelpunt van de verzorging, maar wel de bedrijfseconomische resultaten van een ziekenhuis. Het maatschappelijk probleem van slinkende financiële middelen voor sociale behoeften en daarmee ook behoeften op vlak van gezondheidszorg, moeten de verschillende ziekenhuizen opvullen met bedrijfseconomische opbrengsten.”

“Dat Middelares zou weggaan, daar weet ik niets van. Ik heb dat laten vragen en Holthoff zegt dat zijn collega van Middelares gezegd heeft dat ze niet weggaan. Zij zijn niet verplicht om ons dat te laten weten.”

-         Hier klopt iets niet. Enerzijds, zegt Monica De Coninck dat de Vlaamse overheid hen zou verplichten om te verhuizen en alles te concentreren op één campus weg van het huidige gebied rondom Erasmus. Anderzijds heeft die Vlaamse overheid eenzelfde bevoegdheid over het Zorgstrategisch Plan van Middelares. Als Middelares voor haar nieuw ziekenhuis subsidies wil, dan moeten ze ook een ZSP voorleggen en laten goedkeuren. Dus minstens is de Vlaamse overheid daarvan op de hoogte en lijkt het zelfs bizar dat ze zou eisen dat de beide ziekenhuizen uit de regio moeten wegtrekken.

-         Die bekentenis van Monica De Coninck, dat ze niets weet van het Zorgstrategisch Plan van Middelares, toont aan dat de ontmanteling en delocalisatie van Erasmus niet vertrekt vanuit een reële behoefte analyse, rekening houdend met de verhuis van Middelares.

-         Als Erasmus wordt afgebouwd dan moeten de mensen naar Middelares. Maar dat is voor velen veel te duur, Middelares heeft ook niet de beddencapaciteit om dat op te vangen en als klap op de vuurpijl trekt het ziekenhuis zelf weg naar de omgeving van Wijnegemshoppingcentrum. Een geneesheer-internist van Erasmus formuleerde het zo: “Dat Middelares naar Wijnigemschoppingcentrum trekt is normaal, die gaan dichter bij hun patiëntenpubliek huizen. Maar Erasmus trekt juist weg van haar doelpubliek. Dat is toch geen ‘santé publique’ meer.

“Zoiets duurt 10 à 15 jaar. We sluiten Erasmus nog niet.”

-         In De Standaard/Nieuwsblad verklaarde Monica De Coninck nog: “Normaal duurt dat toch tien jaar, met alle procedures en de bouw. Maar ik leg de lat altijd hoger. Ik mik op vijf jaar.'' (9/9/2006)

-         Het VIPA gaat pas vanaf 2012 haar subsidies voor dit ZSP kunnen toekennen (voordien zijn de fondsen al gereserveerd of opgebruikt). Dat is na de moeizame onderhandelingen met de NMBS een tweede reden tot vertraging. Vanaf de financiering rond is kan zo’n modern ziekenhuis op één of twee jaar worden opgetrokken.

“Hoe korter de mensen verblijven, hoe minder bedden je mag hebben, vandaar die vermindering van capaciteit”

-         In het ZSP gaat men van 526 naar 360 C en D bedden, dat is een afbouw van 30%. Volgens de overheid hebben Erasmus en Stuivenberg tezamen 506 verantwoorde bedden (ZSP p. 48)

-         De bezettingsgraad wil men met 15% doen stijgen, terwijl er nu klachten zijn over de te hoge werkdruk bij het personeel of een tekort aan acute bedden zoals enkele weken geleden nog het geval was. (ZSP p. 48) We werden toen geconfronteerd met een overbezetting omwille van een stijging van het aantal luchtweginfecties, niet eens een griep epidemie. Er konden geen patiënten meer worden opgenomen, alles lag vol. (GVA 10/1/2008) Zulke beddenafbouw leidt tot wachttijden, te vroege ontslagen, opdrijven van de werkdruk voor het personeel, slechtere dienstverlening voor de patiënt en vermijdbare overlijdens.