Capitalism: A Love Story :: Nu te bekijken in de Antwerpse zalen

Michael Moore was nooit te beroerd om aan de kaak te stellen wat General Motors of de verzekeringssector in de VS aan sociaal onrecht aanrichten. In Capitalism: A Love Story gaat hij naar de kern van het systeem. Deze film mag je niet missen, schrijft Filip Desmet, syndicalist en PVDA-verantwoordelijke.

00

Michael Moore en General Motors, het zal nooit een love story worden: zowel in Roger and me (1989) als in zijn nieuwe film staat GM centraal. Als een bedrijf dat alleen op winst belust is en daarvoor een hele stad, een heel land ruïneert. (Foto Michael Moore)

Michael Moore staart met zijn vader over een uitgestrekte, lege vlakte. Hier stonden ooit de GM-fabrieken van Flint, in de staat Michigan. Zijn vader werkte er 31 jaar. “Het was allemaal goed volk”, stamelt de oude man. Over Flint had Michael Moore het in zijn eerste film Roger and me. Zoveel jaren later trekt hij met Capitalism: A Love Story nog altijd ten strijde. Nu niet meer alleen tegen afdankingen, geweld en oorlog (Bowling for Columbine, Fahrenheit 9/11) of slechte gezondheidszorg (Sicko). Deze keer gaat hij naar de bron van alle onrecht: het kapitalisme. Want dat heeft intussen niet alleen Flint, maar zijn hele vaderland sociaal geruïneerd. Moore doet het zoals altijd, met ironie en drama, met een lach en een traan, als nar en als prof. Kortom, met klasse.

Klik hier om te kijken waar en wanneer u deze nieuwe Michael Moore film kunt gaan bekijken.

Piloten gaan op café… bijklussen

Europa wil worden zoals de Verenigde Staten, of ‘nog beter’. Zo zegt de Europese Unie zelf. En ze zegt dat niet alleen, ze is daaraan al decennia aan het sleutelen: met minder sociale lasten, meer flexibiliteit en privatiseringen. Als je wilt weten waar dat op uit zal lopen, dan moet je deze film gaan bekijken.

Moore toont ons de VS van vandaag als een land waar de goeie jobs zijn verdwenen, waar het brute kapitalisme sinds Reagan de vakbonden en grote flarden sociale zekerheid heeft weggedrukt, hoe piloten als kelner in een café bijklussen om rond te komen. Een oudere vrouw leest verontwaardigd een jobaanbieding om te gaan strippen. Zonder sociale zekerheid heb je niet veel keus, je moet ook dat soort ‘hamburgerjobs’ aannemen.

Op alles proberen ze winst te maken. Investeringsmaatschappijen speculeren zelfs op het vervroegd overlijden van houders van een levensverzekering. De film vertelt het schandaal van een geprivatiseerde jeugdgevangenis in Pennsylvania. Die betaalde rechters om jongeren voor van futiliteiten maanden te laten opsluiten.

Moore toont ons live hoe het gezin Hacker op een ongemeen brutale manier uit zijn huis wordt gezet. En hij noemt de schuldige bij naam, in de film en in elk interview: “Het kapitalisme is de oorzaak, dit systeem van winst, hebzucht en concurrentie.” De film toont in één grafiek hoe die winst tot crisis leidt: sinds 1980 is de productiviteit in de VS met 45 % gestegen, maar zijn de lonen nagenoeg gestagneerd. Wie zal er die massa producten dan kopen? Winstzucht, blinde concurrentie, overproductie, afdankingen, bittere ellende. Moore fileert het kapitalisme tot op de graat.

Michael Moore en Bert De Graeve

De dag na de filmpremière in Kortrijk, was Bert De Graeve op VRT-radio. De ex-baas van de VRT en de huidige CEO van Bekaert was net verkozen tot “Manager van het jaar”. Hij is het voorbeeld van een directeur die zijn bedrijf door de crisis wist te loodsen, zo wist de jury. Jaarlijks 30 miljoen euro in innovatie, de medewerkers motiveren én, zo zei de baron zelf, “nu en dan wat snoeiwerk”. Pardon? Hij doelde op de honderden mensen die bij de sluitingen van Hemiksem en Lanklaar hun job verloren. Snoeien om te groeien, noemen de managers dat nu in hun lyrische poëzie. Ze knippen mensen weg zoals dode takken in hun bos. En volgens hen moeten de mensen dat maar aanvaarden, het economisch systeem zit weer in een pijnlijke overgangsfase, weet je. Het komt allemaal wel weer goed. Moore zegt: “Met dit systeem komt het nooit meer goed voor de gewone mensen. Als de CEO’s per se een versje op hun buik willen, dan beter dit: “De wereld verknoeien zal onze winst doen groeien.”

Het kapitalisme is het kwaad, en het kwaad kun je niet reguleren

Het kapitalisme aan de schandpaal. In België mag de PVDA daarmee zowat alleen staan in de politieke wereld, onder de werkende mensen denken er heel veel zo over. Moore verwijst naar een recente peiling van het bureau Rasmussen waarin 33 % de voorkeur geeft aan het socialisme.¹ In de Verenigde Staten. Een recent onderzoek voor de BBC kwam wereldwijd tot soortgelijke cijfers. In Frankrijk bijvoorbeeld vindt 43 % van de ondervraagden dat een ander economisch systeem nodig is. (zie blz. 9) En Nobelprijswinnaar Stiglitz sprak zopas nog zijn vrees uit dat de economische crisis vele landen van de derde wereld naar het socialisme zal drijven.

Het hoera van het kapitalisme heeft na de val van de Muur amper 20 jaar geduurd. Vandaag hangt dit systeem in de touwen. Wil deze wereld sociale vooruitgang, dan moet het zich van dit systeem ontdoen. Het is niet te hervormen, het is niet te verbeteren, blijft Michael Moore maar herhalen. “Het kwaad kun je niet reguleren”, zegt hij en in De Morgen: “Deze film gaat er vooral over dat die bedrijven een moord willen begaan om zoveel mogelijk geld te verdienen. Dat is kapitalisme.”

Desondanks schreef diezelfde De Morgen dat Moore niet zozeer het kapitalisme aanvalt als wel de uitwassen van het systeem. Met andere woorden: het systeem is goed, alleen de uitwassen moeten weg.

Vele recensenten hebben het moeilijk met Moore’s antikapitalisme. Het neoliberale denken krijgt met deze film een lelijke knauw en dat wordt hem niet door allen in dank afgenomen: “Michael Moore gooit het kind met het badwater weg”, “een postmoderne Marxist”…

“Humor is een krachtig wapen”

Michael Moore. “Ik heb alleen middelbare studies gedaan, dat was alles. Ik heb nooit hogere studies gevolgd. Ik heb zelfs nooit iets gelezen van Karl Marx. Ik zou me daarover moeten schamen, want ik heb toch een film over het kapitalisme gemaakt en ik sluit die zelf af met een jazzversie van de Internationale. Ik wil maar zeggen, al wat je op het scherm ziet, dat staat in feite allemaal heel dicht bij wie ik ben en bij de manier waarop ik leef en naar de wereld kijk. Het heeft allemaal heel veel met mij te maken. Toen ik nog kind was, was ik al de grapjurk van de klas. Ik hing de clown uit. Dat is mijn Ierse kant, die zorgt ervoor dat ik iets doe met mijn woede en mijn humor. Er zijn er nog die dat gedaan hebben: Lenny Bruce, Richard Pryor, Groucho Marx, Charlie Chaplin. Allemaal artiesten die politiek in de knoop lagen met de sociale toestanden van hun tijd. Artiesten die op een dag beslisten hun humor als een wapen te gebruiken. Als je daarmee de brede massa bereikt, dan wordt dat een ongelooflijk krachtig wapen.”