Boek van pionier van Geneeskunde voor het volk Kris Merckx

Er zijn twee dingen waar je niet aan moet twijfelen. Een eerste is Geneeskunde Voor Het Volk. En een tweede is dat je gewoon naar de boekhandel moet stappen om het boek ‘Dokter van het volk’ van Kris Merckx te kopen. Om Geneeskunde Voor Het Volk te begrijpen.

Want, vandaag staat Geneeskunde voor het Volk er. Als een huis. Of beter als elf huizen. Samen met 56 dokters, 70 medewerkers en meer dan 100 vrijwilligers. En, wie kon hun verhaal beter te boek stellen dan de founding father zelf?     

“In de cursus longziekten stond dat de gemiddelde levensverwachting van de ondergrondse mijnwerkers beduidend lager ligt. In Limburg zag ik wat dat betekende voor de mens-mijnwerker. Het idee dat het kapitalisme ziek maakt kreeg de gestalte van vlees en bloed. Want stoflong kan voorkomen worden. Met waterbesproeiing, met maskers en afzuigsystemen. Maar dat kost centen. En in het kapitalisme geldt nu eenmaal de wet van de maximale winst.” De mijnstaking in 1970. Overdag als eerstejaarsassistent aan de KULeuven, ’s avonds naar de koolputters in Limburg.

Als later dat jaar in Hoboken de scheepsbouwers van Cockerill Yards in staking gaan, krijgt het idee van Geneeskunde Voor Het Volk echt gestalte. “Het enthousiasme van onze vrienden scheepsbouwers voor een groespraktijk werkte aanstekelijk. In de arbeiderskringen van Hoboken voelde ik me stukken meer thuis dan in academisch Leuven. Mijn pas afgestuurde collega Michel Leyers dacht er ook zo over. Ja, we zouden samen in Hoboken een groepspraktijk beginnen.”

Symbolen van een nieuwe maatschappij

Maar dat loopt niet van een leiden dakje. De groepspraktijk wordt niet aanvaard als stageplaats voor studenten geneeskunde. Er moet meteen al betoogd worden opdat de eerste twee stageairs, Angel Weetjens en Erik Vanobbergen, een diploma zouden krijgen. En dan volgt de lange strijd met het medisch establishment. “Geneeskunde voor de centen, neen. Geneeskunde voor het Volk, ja.” De naam ontstaat op één van de avondbetogingen tegen de Orde van Geneesheren die de jonge dokters vervolgt voor hun communistisch engagement. Van Herstal over Genk, tot in Zelzate weten ze buren, patiënten en sympathisanten te mobiliseren, als het moet ook tegen een deurwaarder die onder rijkswachtbegeleiding de inboedel komt aanslaan, zoals in Genk. Douchekoppen, ijskoud water, bezetterspaella, betoging-met-huisraad, Kris brengt de verhalen in geuren en kleuren.

Geneeskunde Voor Het Volk leeft. Het leeft in de strijd die het voert. Het leeft in de steun die het geniet. Van het volk. Van syndicalisten en democraten. Van progressieve professoren, zoals Jaap Kruithof die de volksdokters als snel ‘symbolen van een nieuwe maatschappij’ noemt.

Geneeskunde is een basisrecht. Dat zou eigenlijk evident moeten zijn. Dat was het niet. Dat is het niet. En dat zal het nooit zijn in een systeem waar winstmakerij de norm is. “Op een avondraadpleging barst Lut in snikken uit. “In mijn halftime zou ik moeten doen wat een paar jaar geleden nog meer dan twee fulltimers deden. Ik ben helemaal overspannen. Ik slaap bijna niet meer. Ik kan niks meer verdragen van mijn man en de kinderen. Ik heb in niks nog zin.” Lut heeft de ‘ziekte van onze tijd’: stress, overspanning, depressie. (…) Het inzicht dat heel wat ziektes hun oorzaak vinden in vermijdbare ongezonde of onveilige arbeidsomstandigheden blijft een van de uitgangspunten van het werk van Geneeskunde Voor Het volk. Het gevecht in de loodhoogovens van de Métallurgie om gewoon de bestaande gezondheidswetten te doen toepassen, de beweging rond de asbestvergiftiging van voormalig Eternit-baas Karel Vinck en de moeilijke strijd om rugletsels, als gevolg van het systematisch tillen van zware lasten, te erkennen als beroepsziekte… ‘Dokter voor het volk’ is tegelijk een waardevol document over de sociale geschiedenis in ons landje.

Idealen worden werkelijkheid

Het boek is meteen een vaccin tegen pessimisme. Idealen worden werkelijkheid. Mensen veranderen de dingen. Geneeskunde voor het Volk wordt realiteit in verschillende steden in het land. Van een paria in het medisch landschap wordt het een erkend en gerenommeerd medisch model. Het is door de volhouders dat de dingen veranderen. Kris is een volhouder. Ook op de moeilijke momenten. Dat hebben we nu, misschien meer nog dan toen, nodig. Kris, de eerste medewerkers en dokters werden vervolgd. Hijzelf werd de gevangenis in de Begijnenstraat ingedraaid. En ze hebben hem gek proberen te verklaren. Gratis geneeskunde bij de communisten? Kom zeg. Onwettig. Gek. Tot voor enkele weken werd hetzelfde gezegd over al wie pleitte voor een socialistische maatschappij met een democratisch geplande economie. En kijk, deze week nog schrijft Koen Meulenaere in zijn onnavolgbare satirische Knack-column: “En nu plots, in één dag tijd, bleek dat de generatie van mei 68 het toch bij het rechte eind had.(…) Marx, Merckx, Marcuse,… zelfs grote liberale denkers moesten toegeven dat die gelijk hadden gehad.”

“Ik zie alleen maar patiënten voor wie ik nauwelijks iets kan doen en voor wie een verwijzing te duur of te laat is. Een jongen met een gigantisch abces, een tienjarig meisje dat nog 15 kg weegt door een hartziekte, en een jongen met een ingeklemde liesbreuk…” Aan het woord is dokter Elly Van Reusel. Ze werkt in Manilla, op de Filipijnen. “Ze werkt voor de wereld”, zegt Kris het mooi met de woorden van Karl Marx. Met de voedselcrisis, de financiële crisis en uiteindelijk ook de systeemcrisis staan we voor turbulente tijden. Als dit boek helpt om nieuwe generaties opnieuw ‘de keuze van Kris’ te doen maken, dan wordt de beweging om van het socialisme een realiteit te maken alweer een stukje sterker.

Voor voorstelling van de inhoud van het boek, de auteur en commentaren van personaliteiten: Uitgeverij EPO

Daar vindt u inmiddels al quotes van Rudy De Leeuw (voorz. ABVV), Jan Renders (voorz. ACW), Brigitte Raskin (+ een postume van Johan Anthierens), Jonas Geirnaert (Neveneffecten), Maya Detiège (sp.a), Luc Van der Kelen (HLN) en de professoren geneeskunde Jean-Jacques Amy (VUB), Marc De Meyer (UGent), Herman Mielants (UGent) en Fred Louckx (VUB).

• Download het interview met Kris Merckx in De Standaard van 18 oktober:

• deel 1
• deel 2

• Herbeluister de uitzending op Klara in het programma Trio met Kris Merckx
• Bekijk de samenvatting van Wakker op Zondag op ATV met Kris Merckx

---